Aka qhipa maranakanx p’iqin k’umaräñ tuqit yatxatañax uraqpachanx wali uñt’atawa, kunatix jaqinakax juk’ampiw amuyapxi, p’iqin suma-k’umar jakañax jañchin k’umaräñjam wali wakiskiriwa. P’iqin usuchjasiñ tuqit yatiñanakax juk’at juk’atw jichha pacha jaqinakatakix alfabetización pública ukax wali wakiskirïxi.
Walja jaqinakaw nayrïr p’iqin llakisiñ señalanakap jan yäqapkiti, sañäni, jan jaytjasis llakisiña, ikiñ tuqit jan walt’awinaka ukat chuyman qarjaña. Psicológico tuqit yatxatirinakax sapxiwa, psicológico yatiñanak yatiqañax sapa mayniruw jan wali amuyunak pachapar uñt’añ yanapt’i, ukat jan llamp’u chuyman jan walt’awinakax sinti psicológicos jan walt’awinakar tukuñapatakiw yanapt’i. Sapuru auto-regulación uka thakhinakaxa, ukhamaraki pacha wakicht’aña, suma ejercicio ukatxa emocional comunicación, ukaxa wali askiwa sapa uru presión psicológica uksa tuqita.
Ukañkamax instituciones públicas ukat comunidades ukanakax kunayman p’iqin usuchjasiñanak ch’amanchañ lurawinakampiw sartasipxi. Cursos en línea ukat inakiw psicológico yatichäwinakax walja chiqanakan utji, ukhamat yatiñanakax profesionales ukanakax juk’amp jaqinakar puriñapataki. Aka yänakax markachirinakarux p’iqin usuchjasiñ tuqit cientifico amuyt’äw uñstayañ yanapt’i, consulta psicológica ukar jan walinak chhaqtayañataki.
Yatxatirinakax p’iqin usuchjatanakar uñjañax mä jaya pacha- lurawiwa sasaw qhanancht’apxi. P’iqin k’umaräñ tuqit yatiñanak uñt’ayañax janiw sapa mayni auto-qhispiyasiñ yatiñakix juk’amp sumaptkiti jan ukasti mä juk’amp taqinitak ukhamarak yanapt’ir atmosfera social ukaw lurasi. Ukax mä jach’a lurawiw taqpach salud física ukhamarak mental pública ukat armonía social ukanakar ch’amanchañataki.
Jichha pacha jakawimp jank’ak- sartawimpixa, irnaqäwin presión ukat social ukan atipt’asiwipax psicológico jan walt’awinak juk’ampiw wayn tawaqunakan, yatiqirinakan ukhamarak irnaqäwin irnaqirinakatakix juk’amp uñt’ayawayi. Walja jaqinakaw chuymapan utjki ukanak chhaqtayañ yatipxi, janiw chʼamampi yanaptʼa thaqhapkiti, ukat tiempompix amuyunakapax jukʼamp jan waliruw puriyi. P’iqin usuchjasiñ tuqit yatiñanak katxaruñax jaqinakarux jan axsarasaw jan wali amuyunak atipjañatak yanapt’i, ukat kunapachas ukat kunjams profesionalan yanapt’ap thaqhapxañapa uk yatipxaraki.
Ukhamarus, p’iqin k’umaräñ tuqit yatiñanakax jaqi masimp sum apasiñatakix wali askirakiwa. Jaqinakarux mayninakan chuymapan mayjt’awinakapat amuyañatakiw yanapt’i, jan wakiskir ch’axwawinak jisk’achañataki ukhamarak k’umara lazos sociales ukanakar uñstayañataki. Kunjamakitix sociedad ukax nayrar sartaskakiwa, cientificonakan p’iqin usuchjatanakar yatiñax mä jach’a-qullqi ukhamarak k’umara jakañ sapa maynitak arktañatakix mä wakiskir chiqaw tukuwayi.
