Jichhürunakanx paqallq uruw nayrïr phaxsi phaxsix Bingwu maranx phuqhasiwayi. Kunjamtï alwax qhantʼki ukhaxa, jichhak lipʼkatatäki uka ventananakan kʼachachtʼäwinakap wilaruw tukuyi, ukat manqʼa phaytʼañ chhullunkhax qʼuma thayaruw nayrïr kuti juntʼuchañ tukuyi, ukhamax nayra tiempon munasiñax thayampiw thaytʼani uk amuyasma.
Akax janiw paqallq uru Fiesta de Primavera ukan fiestapakikiti, jan ukasti mä fecha romántica ukaw código de tiempo chino ukan grabata: theJaqinakan Urupa, taqinitak mä uru.
Nayra chino qillqatanakarjamaxa, phaxsi marat nayrïr urux gallo, payïr urux allqamari, kimsïr urux khuchhi, pusi urux uwija, phisqhïr urux waka, suxta urux caballo, ukat...paqallqu uru jaqinakataki. Aka ordenax civilización agrícola ukan alaxpacha, uraqi ukat taqi jakirinakat amuyatap uñacht’ayi.
Aka saräwix Nüwa, jaqinakar lurir diosax k’arinak uñt’ayi. Folklore ukax juk’at juk’at pä sarnaqäwimp mayachthapiwayi: Nüwax nayrïr urut suxta urukamaw suxta kasta uywanak luratayna, ukatx paqallqu urux jaqinak luratayna. Ukatpï aka urux jach’añchata ukhamajaqinakan yurïwipa.
Sarnaqäwinakarjamaxa, aka fiestax wali suma sutinak katuqawayi, kunjamakitix Jaqinakan K’achacht’äwip uru, ukax Dinastía Tang ukan poesías ukanakan jach’añchatawa.
Nayra chino jaqinakax uka jach’a urutakix wali aski costumbrenak uñstayapxäna:
Jaqi-uñt’at k’achachasiñanak uchasiña: Jaqinakax kunayman samin papelanak jan ukax quri hoja tallada jaqinakan uñnaqanakapar khuchhuqapxi, pantallanak uchasiñataki jan ukax k’achacht’añataki, bendicionanak mayisiñataki ukat jakawir respeto uñacht’ayañataki.
Paqallqu-Ch’uxña achunaka manq’aña: Paqallqu pacha ch’uxña achunakampi lurata junt’u manq’aña, sapa maynixa aski munañani-suma jakañataki, ch’amañchañataki, yatiñataki ukhamaraki suma machaq marataki.
Altu pataru makhataña ukat poesías ukanaka qillqt’aña: Jaqinakax alturanakaruw makhatapxäna, paisajes ukanakar uñjañatakiwa, machaq jakawimp katuqasa ukat primavera qalltawinx amuyunakaparux llamp’uchasipxäna.
Uka rituales ukanakat sipanx mä junt’u cultural ajayuw utji: sapa jakawiruw wali munasiña, común jakäwir taqi chuyma munasiña, ukat jaqinakar wali respeto.
Nayra pachanx Jaqi Urupax jaqit uñt’at amuyunakaruw uñt’ayasïna. Walja kutiw apnaqerinakajj jiskʼa katuntat jaqenakarojj khuyaptʼayasiñatak perdonapjjerïna, familianakajj tantachtʼasisaw maynit maynikam uñjasipjjerïna.
Uka jakäwir wali jach’añchañax ataúdes ukan cultural significado ukan uñacht’ayatarakiwa. Mä ataúd ukax mä jaqin qhip qhipa samart’añ chiqap uñacht’ayi. Mä amay imañatakix mä yäkaspas ukhamawa, ukax kawkhantix jiwatax jiwxi ukhax samart’i, ukax jakañ tukusiñamp wiñay utapamp sasiwa. Cultural ukhamarak social tuqitxa, ataúdes ukax jaqinakan jakäwipar wali munatapata ukhamarak jiwatanakat jan jaljtañ munatapatw uñstawayi. Mä chʼaman ataúd ukaw cuerpor jarkʼaqasi, ukhamatwa almajj suman samartʼi.
Ukañkamasti, mä ataúd ukax jaqin jakäwipan cunapar uñtasitarakiwa. Jakäwin ciclopat uñakipt’ataxa, nayra ataúd ukax mä puntapax juk’amp jach’a ukat mayni puntapax juk’amp jisk’a ukham luratawa. Jach’a tukusiwipax machaq jakañ yurïwiruw uñacht’ayi, ukax jan tukuskir lurañanak uñacht’ayi ukat jutïr pachatak suyt’awinak uñacht’ayi. Aka uñnaqax jaqin janchiparux askiwa, jiwataruw chuymacht’i, ukatx yin-yang equilibrio ukat wiñay jakäw ciclo filosófico amuyunakaruw uñt’ayaraki.
Jichhürunakanjja, uka ajayujj utjaskakiwa. Walja jaqenakajj irnaqäwipar kuttʼañatakejj wakichtʼasipki ukhajja, aka jachʼa urujja, amtanakas phoqañkamaw wali askit uñjasiñasa ukat maynit maynikam uñjasiñas amtayistu.
¡Aka urux taqiniw uruyañ warawarax utji! Sapa jakäwix pachamp llamp’u chuymamp wali askit uñjatäpan, ukat sapa saräwix nayrïr amtäwiparjamax chiqapar uñjatäpan.


